سبک زندگی

همه ی مطالب علمی را از ما بخواهید!!!

سبک زندگی

همه ی مطالب علمی را از ما بخواهید!!!

طبقه بندی موضوعی
کلمات کلیدی
شنبه, ۱۲ ارديبهشت ۱۳۹۴، ۱۱:۰۳ ب.ظ

برنامه ریزی درسی پنهان یا غیر رسمی

مقدمه

مروری اجمالی بر ادبیات و مطالعات حوزه برنامه درسی نشان می‌دهد که برنامه درسی در سه مقوله کلی برنامه درسی رسمی و صریح، برنامه درسی عظیم و برنامه درسی مستتر (پنهان) طبقه‌بندی شده است. این سه مقوله قلمرو جدید، برنامه درسی را به عنوان یک حوزه تخصصی در جهان امروز شکل داده است (قورچیان، 1374)

برای روشن شدن موضوع،‌ هر یک از برنامه‌های درسی فوق به طور مختصر شرح داده می‌شود.

برنامه درسی رسمی و صریح

منظور از برنامه درسی رسمی فعالیتهای برنامه‌های درسی هستند که نظام آموزشی رسمی آنها را اعلام می‌کند و در بسیاری از موارد در قالب کتابهای درسی در مدارس و دانشگاهها تدریس می‌شود. (آیزنر، 1985، ص 181)

برنامه‌ درسی عقیم

هر گاه نظام برنامه‌ریزی درسی برخی از مفاهیم و مسائل را عملاً در برنامه‌های درسی نگنجاند و یا مطالب گنجانیده شده در برنامه‌های درسی یا کتاب‌های درسی با سن عقلی دانشجویان متناسب و برای آنها قابل فهم نباشد،‌ برنامه درسی را برنامه درسی عقیم می‌نامند (عباس‌زادگان، 1376 ص 13)

3. برنامه درسی پنهان (مستتر)

مفاهیم برنامه درسی پنهان (مستتر) از جمله مفاهیم بسیار ارزشمند و راه‌گشا در تفکر و عمل برنامه‌ریزی درسی است (مهرمحمدی، 1380 ص 260). برنامه درسی پنهان به تدریس متن غیررسمی و غیر ملموس نظام ارزش‌ها، هنجارها و طرز برداشتها و جنبه‌های غیرآکادمیک مراکز آموزش عالی و جنبه‌های غیررسمی مراکز آموزش عالی که متأثر از کل نظام تربیتی به فلسفة حاکم، ساخت و بافت کلی جامعه باشد، اطلاق می‌شود (قورچیان، 1374) به عبارت دیگر برنامه درسی پنهان اجمالاً به مجموعه‌ای از یادگیریهای در نظام آموزش عالی اطلاق می‌شود که در بستر فرهنگ حاکم بر محیط آموزشی (دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی) و بدون آگاهی اعضای هیأت علمی و دانشجویان برای دانشجویان حاصل می‌شود. در این مقاله برنامه‌ریزی درسی پنهان مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

مفهوم و تعریف برنامه درسی پنهان

· فیلیپ جکسون (در سال 1960 واژه برنامه درسی پنهان را رسماً وارد ادبیات برنامه‌ریزی درسی کرد (قورچیان، 1373 ص 48) ژیرو (1983) نظریه‌پرداز مشهور برنامه درسی پنهان در مقدمه کتاب خود تحت عنوان کتاب برنامه درسی پنهان و تربیتاخلاقی شکل‌گیری اصطلاح علمی برنامه درسی پنهان را همزمان با انتشار کتاب فیلیپ جکسون تحت عنوان «زندگی در کلاس درس در سال 1968 می‌داند، تاکنون صاحبنظران و اندیشمندان حوزه مطالعات برنامه درسی، تعاریف مختلفی از برنامه درسی پنهان ارائه داده‌اند. در اینجا برخی از این تعاریف اشاره می‌شود:

· آیزنر (1994) برنامه درسی پنهان را اجمالاً به مجموعه‌ای از یادگیریها در نظام آموزشی می‌داند که در بستر فرهنگ حاکم بر محیط آموزشی و بدون آگاهی اعضای هیأت علمی و دانشجویان برای دانشجویان حاصل می‌شود.

· رابی آیسبورک (2000) برنامه درسی پنهان را چنین تعریف کرده است، «برنامه درسی پنهان متشکل از پیامهای ضمنی جو اجتماعی مراکز آموزشی است که نوشته نشده است ولی توسط همه احساس می‌شود. برنامه درسی پنهان بدنة دانشی است که دانشجویان را به سهولت از طریق بودن هر روزه در محیط دانشگاه، هضم می‌کند (سعیدی رضوانی، 1380 ص 28).

· بلوم (1981) برنامه درسی را شامل برنامه درسی آشکار و پنهان می‌داند به اعتقاد او برنامه درسی آشکار، شامل مقاصد، اهداف و قوانین و مقررات مکتوب دانشگاه و مراکز آموزش عالی است. در مقابل برنامه درسی پنهان را غیرمدون و تعریف نشده می‌داند. او  می‌گوید برنامه درسی پنهان در نظام آموزشی در زندگی روزمره و تعامل در محیطهای یادگیری شکل می‌گیرد. از نظر بلوم برنامه درسی، هم فرایند است و هم نتیجه، هم پنهان است و هم آشکار، هم ذاتی است و هم رفتاری.

· برگمن گوستن (1987) در مورد مفهوم برنامه درسی پنهان آنچه که به طور ضمنی در اصول و سازماندهی نظام آموزش عالی (مثلاً نظم و ترتیب در کلاس و وضعیت گروهی) و در الگوی ارتباط و تعامل در مراکز آموزشی (مثلاً تکرار دروس، شنیدن، گوش دادن، اطاعت و ...) وجود دارد، شامل می‌شود. از این رو،‌ وی معتقد است که بهتر است پدیده برنامه درسی پنهان را آموزشی ضمن یا غیر صریح بنامیم، زیرا واژه برنامه درسی پنهان شامل همه آموزشهایی است که ورای نتایج یادگیری رسمی واقع می‌شود (سعیدی، 1380).

· ملکی (1376) برنامه درسی پنهان را چنین تعریف کرده است: «عوامل دیگری که جزء برنامه درسی رسمی نیست و از دید و مشاهدة برنامه‌ریزان و دست‌اندرکاران برنامه‌ریزی درسی آموزش عالی پنهان است و در فکر و عواطف و رفتار دانشجویان اثر می‌کند و در اغلب موارد مؤثرتر از برنامه درسی پیش‌بینی شده عمل می‌نمایند. قوانین و مقررات دانشگاه، جو دانشگاه، رابطه و تعامل اعضای هیأت علمی و دانشجویان از اهم این عوامل هستند. از تأثیر اینها تفکر، نگرشها و گرایشهایی در دانشجویان شکل می‌گیرند که در ادبیات برنامه درسی، این تأثیرات را برنامه درسی پنهان تلقی می نمایند.

· قورچیان (1373) برنامه درسی پنهان را شامل تدریس ضمنی، غیررسمی و غیرملموس نظام ارزشها، هنجارها، طرز تلقی‌ها و جنبه‌های غیر ملموس دانشگاهها و مراکز آموزش عالی است که متأثیر از کل نظام تربیتی و بافت کل جامعه است.

براساس تعاریف فوق می‌توان این استنباط را کرد که همه تعاریف از نظر مفهومی به طور مستقیم یا ؟؟ مفهوم برنامه درسی پنهان را در مقابل مفهوم برنامه درسی رسمی یا آشکار قرار داده‌اند. همچنین برنامه‌های درسی پنهان را یادگیری چیزهایی غیر از اهداف رسمی و صریح نظام آموزشی می‌دانند که برای دانشجویان در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی حاصل می‌شود. همچنین یورتلی (1993) مفاهیم برنامه درسی پنهان را براساس مطالعات انجام شده را در چهار دسته تقسیم‌بندی می‌کند.

 1. برنامه درسی پنهان به عنوان انتظارات غیررسمی یا پیامهای غیرصریح اما مورد انتظار

2.  برنامه درسی پنهان به عنوان پیامها یا نتایج قصد شدة یادگی برنامه درسی پنهان به عنوان پیامهای غیرصریح ناشی از ساختار آموزشی

4. برنامه درسی پنهان به عنوان آنچه که دانشجو خلق می‌کند.

رابطه تدریس با برنامه درسی پنهان

برنامه درسی پنهان بعد غیرقابل پیش‌بینی یادگیری است. طراحی آموزشی بدون توجه به این  بعد از بخش مهم عواملی است که در یادگیری دانشجویان تأثیر زیادی دارند. استادان به طور همدل در طراحی آموزشی به عوامل آشکار موارد در تدریس توجه می‌کنند و از عوامل پنهان غافل می‌مانند. لازم است عوامل اساسی مؤثر در شکل‌گیری برنامه درسی پنهان شناسایی و آشکار شوند و تا حدودی در طراحی و اجرای تحت ضابطه و کنترل درآیند. یکی از عوامل که در کم کردن فاصله بین برنامه درسی رسمی و پنهان تأثیر دارد و مشارکت دانشجویان در جریان آموزش است. در صورت مشارکت آنان در طراحی و اجرای تدریس، فعالیتهای یادگیری را با اهمیت تلقی خواهند کرد و با علاقه و آگاهی برای یادگیری و نایل شدن به هدفهای آموزشی تدریس خواهند نمود. عامل دیگر آگاهی برنامه ریزان استادان از عوامل غیر آشکاری که در آموزش مؤثر است: برای مثال وقتی معلم بداند که نوع برخورد او در ارزشیابی از آموخته‌های دانشجویان و آثار ارزشیابی مؤثر است سعی می‌کند رفتار خود را به منظور تقویت ارزشها و گرایشهای مطلوب تنظیم نماید. یا وقتی که متوجه شد طرز تلقی‌های او درباره رابطه استاد و دانشجو در کلاس درس و نقش یادگیری دانشجو (منفعل بودن فعال بودن) در شکل‌گیری طرز تلقی دانشجویان اثر دارد سعی می‌کند روابط آموزشی داخل کلاس درس را به صورت مفید و اثربخش سازمان دهد. بنابراین استادان باید عوامل مؤثر در برنامه درسی پنهان را شناسایی کند و با در نظر گرفتن آنها در طراحی و اجرای آموزشی منطقی‌تر عمل نماید.

عوامل به وجود آورنده و مؤثر بر آموزشهای حتمی یا برنامه درسی پنهان

1- معماری و کیفیت ساختمان دانشکده یا دانشگاه

با توجه به دست‌آوردهای مفید «علم ارتباطات» صاحبنظران این رشته معتقدند آموزشهای غیر کلامی و رفتار غیربیانی بیش از سایر عوامل در انتقال پیام به فراگیران نقش دارند. بر همین اساس او وارد تی‌هال یکی از صاحبنظران حوزه ارتباطات در نظریه خود به نام زبان «صامت» معتقد است «فضا سخن می‌گوید» (1) (نوید، 1373 ص 2)

و «زبان حرف می‌زند» پس عبارت مراکز آموزشی و عناصر تشکیل‌دهندة آن مانند رنگ، نور، صدا، تجهیزات حیاط دانشکده یا دانشگاه، راهروهای تنگ و طولانی همه و همه اثرات آموزشی و تربیتی دارند. دانشکده زیبا و سرسبز، نشاط‌ و شادان را به ارمغان آورده، یادگیری را آسان می‌کند و برعکس مراکز آموزشی تنگ و کوچک به کلاسهای کم‌ نور، تخته فرسوده و صندلیهای شکسته رغبت به درس و بحث و یادگیری را شاید برای همیشه از بین ببرد.

 

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۴/۰۲/۱۲
نوید سعیدی

نظرات (۱)

سلام آقا سعید فکر نمی کنی زیادی به خودت زحمت دادی؟؟؟؟آخه من عین مطالب شمارو توی سابت های دیگه دیدم حداقل یه خلاقیتی به خرج می دادی یه کم تغییرش می دادی این جوری زیاد به مغزت فشار میاد.

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی